رئیس دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم گفت:مهمترین تحولی که توسط پیامیر(ص) اتفاق افتاد، دگرگونی جامعه جاهلیت از خشونت و تبعیض به برادری، مساوات و مهربانی بود و این رحمت همان راهگشای بحرانهای جهان امروز است.
در ایام میلاد پیامبر اکرم(ص)، بازخوانی سیره و آموزههای نبوی فرصتی برای تأمل در مهمترین پیامهای بعثت آن حضرت است. پیامبری که قرآن کریم از او بهعنوان «رحمت للعالمین» یاد کرده و اخلاق و رفتار او را الگویی برای بشریت معرفی کرده است.
حضرت محمد(ص) در جامعهای سرشار از خشونت، تبعیض و اختلاف، فرهنگ رحمت، برادری و کرامت انسانی را بنیان نهاد. این تحول، تنها به جامعه نخستین مسلمانان محدود نماند و اصولی ماندگار برای هدایت انسان در همه زمانها به جای گذاشت.
خبرنگار ایکنا به گفتگو با حجتالاسلام والمسلمین سیدمحمد نقیب رئیس دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم به مناسبت میلاد پیامبر اکرم(ص) پرداخت که مشروح این گفتگو را در ادامه میخوانیم:
موضوعی که در اینجا مطرح شد، ناظر به جایگاه والای پیامبر اکرم(ص) در پرتو آیه ۱۰۷ سوره انبیا «وَما أَرْسَلْناکَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِینَ» است. این آیه، هدفی کلان و بنیادین را ترسیم میکند، اینکه تمامی پیامبران الهی، مبلّغ رحمت برای بشریت هستند؛ رحمتی که هم در این جهان و هم در جهان دیگر، با عمل به دستورات آنان، انسان را مشمول لطف و مهربانی خداوند میگرداند.
پیامبر اسلام(ص)، مظهر تماموکمال رحمت الهی است. چنانکه در آیه ۱۵۹ سوره آل عمران میفرماید: «فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ؛ یعنی ای پیامبر، به برکت رحمت الهی که در وجود تو نهاده شده، با مردم نرمخو و مهربان هستی.» اگر خشن و سختدل بودی، مردم از گرد تو پراکنده میشدند. این رحمت، همان چیزی است که پیامبر را به «رحمت للعالمین» تبدیل کرده است.
هدف اصلی تمام پیامبران، هدایت انسانهاست و هدایت جز از مسیر محبت و مهربانی ممکن نمیشود. از اینرو، خداوند در آیه ۴ سوره قلم پیامبر خویش را با اخلاقی عظیم میستاید: «وَ إِنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظِیمٍ» و نیز در آیه ۱۲۸ سوره توبه میفرماید: «لَقَدْ جاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ»؛ پیامبری از جنس خود شما تا درد شما را بفهمد و به هدایت شما حریص باشد. این حرص و شفقت، ریشه در مهربانی دارد؛ چرا که کسی که دلسوز هدایت دیگران است، نخست باید سرشار از رحمت باشد.
با نگاه به تاریخ، درمییابیم که تولد پیامبر(ص)، نقطه عطفی در تاریخ بشر است. امیرالمؤمنین(ع) در نهجالبلاغه، دوره پیش از بعثت را دورهای سرشار از خشونت، فقر، جنگهای قبیلهای و زندهبهگور کردن دختران توصیف میکند. در چنین فضایی، خداوند پیامبری را میفرستد که خود رحمت است، نرمخو است، خلقعظیم دارد، رئوف و مهربان است و برای هدایت مردم لحظهای درنگ نمیکند. این دقیقاً نقطه مقابل فرهنگ جاهلیت است.
قرآن کریم در آیه ۱۵۷ سوره اعراف، پیامبر(ص) را کسی معرفی میکند که در تورات و انجیل نیز به آمدنش بشارت داده شده بود: «الَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِی التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِیلِ» او کسی است که امر به معروف و نهی از منکر میکند و این خود، جلوهای دیگر از رحمت است، زیرا امر به معروف، در حقیقت دلسوزی برای هدایت جامعه است.
حضرت عیسی(ع) نیز به آمدن پیامبری به نام «احمد» بشارت داد. هرچند بحث تحریف کتابهای آسمانی در این گفتار نمیگنجد، اما اصل پیام همه پیامبران، هدایت بر پایه حمت و مهربانی بوده است.
مهمترین تحولی که پیامبر اکرم(ص) در جامعه جاهلیت ایجاد کرد، دگرگونی فرهنگ خشونت به فرهنگ رحمت بود. قرآن در آیه ۲۹ سوره فتح در وصف یاران پیامبر میفرماید: «أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ؛ آنان در برابر دشمنان سرسخت، اما در میان خود مهربانند.» پیامبر(ص)، برادری را جایگزین کینهها کرد و جامعه را از بردگی و تبعیض طبقاتی نجات داد. با نفی هرگونه برتری نژادی و قبیلهای، فرمود: «إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ»؛ برترین شما نزد خداوند، پرهیزگارترین شماست.
اگر پیامبر(ص) امروز نیز در میان ما بود، بیشک مهمترین پیام او، برادری، برابری، مهربانی و پرهیز از ستمگری بود. همان پیامی که تا روز قیامت، میتواند نجاتبخش جهان امروز باشد؛ جهانی که بیش از هر زمان دیگر به مواسات، مساوات و مهربانی نیازمند است.
مهمترین تحولی که پیامبر اکرم(ص) در جامعه جاهلیت پدید آورد، دگرگونی بنیادین آن فضاهای خشن، سخت و عاری از فرهنگ انسانی به مدینه مهربانی و برادری بود. قرآن کریم در آیه ۲۹ سوره فتح، هم شخص پیامبر و هم یاران ایشان را چنین وصف میفرماید: «أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ؛ در برابر دشمنان و کافران، استوار و قاطع و در میان خود، مهربان و دلسوز.»
ایشان با تعلیم الهی، پیوند اخوّت و برادری را میان مردم استوار کرد؛ چنانکه خداوند میفرماید: «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ مؤمنان برادران یکدیگرند»؛ هر برادری در قبال برادر خود مسئولیتهایی دارد که بر عهده همه مؤمنان است.
پیامبر بزرگوار اسلام(ص)، جامعه خشن و تاریک عصر جاهلیت را که در آن دختران زندهبهگور میشدند، جنگ و دشمنی دائمی بود و زندگی در هیمنه زور و بردگی و استثمار اشراف بر زیردستان میگذشت، به سوی جامعه عدالتمحور و کرامتبنیان رهنمون شد و اعلام کرد که هیچ کس بر دیگری برتری ذاتی ندارد؛ مگر به تقوا و پرهیزگاری: «إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ.»
با تأمل در این تحول عظیم، بهنظر میرسد اگر پیامبر(ص) امروز نیز در میان ما حضور داشت، برجستهترین پیام و توصیه ایشان به جامعه بشری، همان اصول جاودان مساوات، برادری، برابری، مهربانی و پرهیز از ستم بر یکدیگر بود. این پیام نورانی، نهتنها در عصر نزول، بلکه تا روز قیامت، راهگشای بشر است و درمان دردهای دنیای امروز ما نیز در همین ارزشهای نجاتبخش نهفته است: مدارا، همدلی، مواسات و برابری همه مؤمنان در سایه شریعت الهی.
انتهای پیام